Priredio: Dušan Kalezić
Plavsko jezero je smješteno u sjeveroistočnom dijelu Crne Gore, u blizini granice Crne Gore sa Albanijom. Ovo je najveće ledničko jezero u Crnoj Gori, koje se nalazi na nadmorskoj visini od 906,72 m. Smješteno je u Plavsko-gusinjskoj kotlini, na prostoru između Plava, Vojnog sela i Martinovića. Jezero se vodom napaja preko rijeke Ljuče, koja donosi vode sa Prokletija, dok jezero gubi vodu rijekom Lim, koja ističe iz jezera i dalje teče prema sjeveru i uliva se u rijeku Drinu. Jezero je nastalo u basenu lednika, dugom 35 km, koji je postojao tokom pleistocena.
Plavsko jezero ima oblik nepravilne elipse. U pravcu jug-sjever, ovo jezero ima dužinu od 2 160 m. Širina mu se kreće od 1490 m (maksimalna), do 921 m (prosječna). Obala jezera je slabo razuđena, ali izuzetak čine samo djelovi gdje se rijeka Ljuča uliva i prostor oko poluostrva Vija. Jezero ima dužinu obale od 7520 m. Na jugozapadnoj obali jezera, gdje se Ljuča uliva, nalaze se 2 manja poluostrva i 3 zaliva, a u delti rijeke i 3 ostrvca, koja se pojavljuju u vrijeme niskog vodostaja na jezeru. Površina jezera iznosi 1,99 km², dok mu zapremina dostiže veličinu od 7690950 m³.
Karta 1. Položaj Plavskog jezera
Površina jezerskog sliva, odnosno, površina sa koje rijeka Ljuča sa svojim pritokama zahvata vodu i donosi je u jezero, kreće se oko 288 km2. Najveća dubina je smještena u centralnom dijelu jezera i kreće se 9,10-9,15 m, a prosječna dubina iznosi 3,86 m. Na jezeru se javljaju 2 maksimuma vodostaja (u maju i decembru) i 2 minimuma (u oktobru i februaru), što je posledica različitog priticanja vode Ljuče, količine atmosferskih padavina, otapanja snijega, oticaja vode Limom i isparavanja vode sa površine jezera. Najveći vodostaj u jezeru je tokom maja i aprila, a minimalni vodostaj je tokom septembra i avgusta. Svakih 4,45 dana u jezeru se izmijeni cjelokupna voda jezera, a brže se voda obnavlja u površinskim djelovima, nego u dubljim djelovima jezera. U prosjeku, nivo vode u jezeru godišnje varira oko 1,5 m, mada je moguće da ono dostigne i do 2,5 m.
Prosječna godišnja temperatura vode u jezeru se kreće od 2,8° C tokom januarskih dana, do 15,5° C u avgustu. M. Knežević navodi: “Za vrijeme hladnih zima, kada zavladaju jači i duži mrazevi, led se obično pojavljuje krajem decembra, ili početkom januara i zadržava se do sredine, rjeđe do kraja februara. Preko dobro zaleđene površine jezera moguć je pješački prolaz. Ledena kora pri obali je obično debljine 20-30 cm i smanjuje se ka sredini jezera.”
Voda jezera ima karakterističnu zelenkastu boju, što je posledica doticanja vode sa prostora koji su izgrađeni od krečnjaka. Providnost vode u jezera je različita, kako pri različitim vremenskim prilikama, tako i na različitim mjestima. Ona je velika kada je vrijeme lijepo i sunčano, što je karakteristično za ljetnje mjesece, kada iznosi 4,2 m. U djelovima jezera koji se nalaze u blizini obale, voda je providna do dna. Treba istaći i činjenicu da se istočni djelovi jezera odlikuju znatno većom providnošću, nego zapadni, kao i to da je providnost vode najmanja na mjestu gdje se rijeka Ljuča uliva u jezero, dok je najveća providnost u središnjim djelovima jezera. Analizama je utvrđeno da voda u jezeru sadrži 4,0 mg/l nitrata, 71,7 mg/l sulfata, 53,62 mg/l kalcijuma, 4 mg/l silicijumdioksida, 5,76 mg/l magnezijuma i 5,28 mg/l ugljendioksida.
Živi svijet Plavskog jezera je veoma raznovrstan. Plitki i priobalni pojas obrastao je bujnom vegetacijom, kao što su niske trave, trska, ševar i lokvanj. Takođe, treba istaći činjenicu, da je jezero bogato ribom, kao što su: klen, skobalj, pastrmka “blatnjača” i štuka.
Literatura:
Radojičić, B. (2005). Vode Crne Gore. Filozofski fakultet. Institut za geografiju, Nikšić.
Stanković, S. (1998). Planinska jezera Crne Gore. Beograd.
Stanković, S. (2003). Turizam – zaštita i valorizacija. Srpsko geografsko društvo, Beograd.
